صنعت گردشگری با درآمد سالانه نزدیک شده به ۱۰۰۰ هزار میلیارد دلار در جهان، از صنایع پاکی است که به خوبی با صنایعی نظیر نفت، خودروسازی و ... رقابت می‌کند. کشورهای دارای جاذبه‌های گردشگری به لحاظ جلوه‌های طبیعی، فرهنگ و تمدن کهن و آثار باستانی و مذهبی، استعداد و توانمندی به سزایی در جذب جهانگردان دارند که سرمایه‌گذاری مناسب در بخش‌های نرم‌افراری و سخت‌افزاری این صنعت و حفظ جایگاه امنیتی خود در جهان می‌توانند سالانه میلیاردها دلار از این صنعت حافظ محیط زیست کسب درآمد کنند.


ایران کشوری است چهارفصل که برخوردار از جاذبه‌های سرشار تاریخی، طبیعی، باستانی، ورزشی و... بوده و برنامه‌ریزی اصولی گردشگری در هر یک از این حوزه‌ها، قادر است تا تحولی در صنعت گردشگری کشور ایجاد کند.

ایران به دلیل پیشینه تاریخی و تکاپوی مستمر اجتماعی و فرهنگی، دیدنی‌های متنوعی دارد که بازدید از آن‌ها می‌تواند حس کنجکاوی و زیبایی شناسی گردشگران و جهانگردان را ارضا کرده و ستایش آن‌ها را برانگیزد. لذا، هر مسافری با هر انگیزه‌ای که به ایران سفر کند، می‌تواند مطابق اهداف و ذوق و برنامه خود در ایران، دیدنی‌های موردنظر خود را بیابد.
در این میان اقدامات بنیادینی از سوی کشورهای برخوردار از جاذبه‌های گردشگری در حوزه آثار تاریخی، میراث طبیعی، تمدنی، تفریحی، کشاورزی و معماری و .. برای جذب گردشگران بیشتر آغاز شده است.

وجود بیش از یک میلیون اثر و بنای تاریخی که در نوع خود غرورآفرین به نظر می‌رسد، اما در عمل باعث شده تا سیاست‌گزاران جهانگردی با توجه به این پتانسیل، گونه‌های دیگر توریسم را که اتفاقا از توان بسیار بالا و بی‌نظیری در سطح خاورمیانه برای جذب جهانگردان برخوردارند به گونه فراموشی بسپارند.

طبیعت شگفت انگیز دشت‌های بکر، کویر‌ها، کوه‌ها، اکوتوریسم و اگروتوریسم (توریسم کشاورزی) از مهم‌ترین عوامل جذب گردشگران به ایران و استان‌هایی چون قم به شمار می‌روند که طبق ارزیابی‌ها بر روی این جاذبه‌ها تاکنون برنامه‌های اصولی انجام نشده است.

چندی پیش مشاور طرح جامع گردشگری قم در این باره گفته است: اگر چه ویژگی‌های مذهبی و فرهنگی قم، مهم‌ترین عامل جذب گردشگران به این استان به شمار می‌آیند، اما اکو‌توریسم و اگروتوریسم - گردشگری کشاورزی - دو ویژگی دیگر این استان هستند که در تهیه طرح جامع گردشگری مورد توجه قرار گرفته‌اند.

به گفته شقیق: وجود منطقه پلنگ دره، پارک ملی کویر، دریاچه نمک، حوض سلطان، قمرود و برخی آثار تاریخی در کویر قم از مهم‌ترین عواملی است که گردشگری در طبیعت قم را فراهم ساخته و تاکنون به آن توجهی نشده است. باغ‌ها و به ویژه گلخانه‌ها که در سال‌های اخیر رشد چشمگیر داشته‌اند؛ نیز گردشگری کشاورزی را ممکن می‌سازند. این عوامل در کنار وجود مناطق کوهستانی، در جذب گردشگران بسیار موثر هستند.

اکنون بهره‌برداری از توریسم نوپای کشاورزی وارد فاز جدیدی از فعالیت‌های خود شده است، به گونه‌ای که در کشوری مثل هلندهر ساله شاهد برگزاری نمایشگاه گل «کیوکن هوف» هستیم. این نمایشگاه بسیار زیبا به صورت فصلی در ماه‌های مارس آوریل و می در شهر لیز که در حومه شهر لیدن هلند قرار دارد برگزار می‌شود و گردشگران و علاقمندان زیادی را جذب این کشور می‌کند.
ایران هم توان تولید گل و محصولات کشاورزی را در اراک و مشهد و دیگر مناطق کشورمان در سطح بالایی داشته و می‌تواند در این راستا جشنواره‌هایی را برای معرفی این پتانسیل برگزار کند.
از این گذشته توریسم کشاورزی می‌تواند به توریسم سبز کمک شایانی کند. کمااینکه اکنون از هر دو حوزه به عنوان عاملی موثر برای توسعه اکوتوریسم یاد می‌شود.
مفهوم توریسم سبز در چند دهه اخیر و پس از طرح شدن مقوله‌ای به نام بهره‌وری سبز از سوی سازمان بهره‌وری آسیایی APO به شدت مورد توجه و استقبال دست‌اندرکاران گردشگری در سراسر جهان قرار گرفته است.

بهره‌وری سبز Green projuetirity راهبری پویا جهت هماهنگ‌سازی رشد اقتصادی و حفظ محیط زیست برای توسعه پایدار است که مفهوم کلی عملکرد بیشتر با داشته‌های کمتر را میسر می‌سازد.
خسروایرانپور، عضور شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری در خصوص موضوع بهره‌وری سبز و ارتباط آن با صنعت گردشگری به ایسنا می‌گوید: این مفهوم سه هدف اولیه استفاده بهینه از منابع، حفظ محیط زیست و فقرزدایی را دنبال می‌کند و از این لحاظ مورد استفاده تمامی تولیدکنندگان، خدمات دهندگان، کشاورزان و تشکل‌های مختلف قرار می‌گیرد، بنابراین کاربرد این مفهوم در صنعت گردشگری از همه ابعاد تولیدی، خدمات و تشکل‌های دخیل در آن بسیار مرتبط و ضروریست.

ایرانپور معتقد است: با توجه به اهمیت فوق العاده اکوتوریسم و توریسم‌های طبیعت گرد در سراسر جهان استفاده از مفهوم بهره‌وری سبز در صنعت کشاورزی از یک سو موجب شناخت توریسم ذی‌نفع برای محیط زیست و همچنین به‌کارگیری موثر محیط زیست در بهبود صنعت توریسم می‌شود، از سوی دیگر تمامی اهداف مدیریت زیست محیطی مفهوم بهره‌وری سبز در کلیه خدمات و تولیدات گردشگری موجب رشد و توسعه آن می‌شود چرا که مثلا استفاده از تجارت سیستم مدیریت زیست محیطی در بهره‌وری هتل‌هاو ایجاد فضای سبز برای گردشگران در واقع استفاده از همین مفهوم بهره‌وری سبز است.
چهارفصل بودن ایران و مستعد بودن کلیه مناطق برای تولید محصولات کشاورزی عامل موثری است که می‌تواند توریسم کشاورزی ایران را توسعه دهد، به ویژه آنکه اقتصاد استان‌هایی چون گیلان و اردبیل بر پایه منابع به دست آمده از توریسم و کشاورزی قرار گرفته است .

به این ترتیب جا دارد تا مسئولان‌ کشوری‌ و استانی‌ توجه‌ ویژه‌ای‌ را به‌ اقتصاد پایه‌ای‌ این استان‌ها که از صنعت‌ کشاورزی‌ و توریسم‌ تشکیل شده مبذول‌ داشته و محور برنامه‌های توسعه و بیمه‌ای را برای توسعه این دو بخش سوق دهند.

بی‌تردید، سرمایه‌گذاری‌ بیمه‌ای‌ در بخش‌ صنعت‌ کشاورزی‌ و توریسم‌، علاوه‌ بر شکوفا شدن‌ اقتصاد در این‌سامان‌ جلوی‌ مهاجرت‌های‌ بی‌رویه‌ گرفته‌ شده‌ و امید به‌ زندگی ‌و ادامه‌ حیات‌ دوچندان‌ خواهد شد که متاسفانه تحقیقات انجام شده خلاف چنین رویه‌ای را نشان می‌دهند.

به هر حال اکنون بهار و متعاقب آن تابستان فرا رسیده و برداشت‌های محصولات کشاورزی در استان‌های غربی و شمالی کشور آغاز خواهد شد. برداشت خرما، گندم، جو، انگور و گردو و دیگر مزارع سرسبز در زمره این امر به شمار می‌آیند که در نوع خود برای اکوتوریست‌ها جاذبه‌ای ماندگار خواهند بود.
این در حالی است که با تاسف نبود تورهای تخصصی برای معرفی اکوتوریسم و توان روستایی باعث شده تا این حوزه‌ها همچنان روند فراموشی خود را طی کنند. کمااین که اکنون دفاتر مسافرتی ترجیح می‌دهند که بیشتر در حوزه جهانگردی کار کنند تا ایرانگردی! از همین رو می‌بینیم که بخش عمده‌ای از تبلیغات این دفاتر به سوی بازاریابی و جذب مسافران برای کشورهای خارجی سوق داده شده است!
این در حالیست که مطالعات نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی جهت جذب توریسم در مناطق اکوتوریستی و دره‌های خوش آب و هوا نظیر اخلمد در دراز مدت شیوهء مناسبی برای ایجاد درآمد برای روستائیان است.

در بسیاری از کشورهای برخوردار از اکوتوریسم پیشرفته نیز، گردشگری روستایی با اهداف و سیاست‌های کشاورزی در ارتباط است و غالباً به عنوان ابزاری برای حمایت از محیط زیست و فرهنگ روستایی در نظر گرفته می‌شود. از همین رو ارتباط تنگاتنگی میان سازمان‌های کشاورزی و گردشگری در این کشورها به چشم می‌خورد.
گردشگری کشاورزی در ذات خود از اهمیت مضاعفی برای توسعه توریسم روستایی و معرفی جاذبه‌های این بخش برخوردار است؛ چون کلیه فرآورده‌های توریسم را اعم از محیط زیست زراعی، محصولات زراعی یا اقامت‌هایی که در مناطق کشاورزی صورت می‌پذیرد را در بر می‌گیرد.
به بیان دیگر گردشگری کشاورزی، نوعی از گردشگری است که به کشاورزی و زمین زراعی مربوط می‌شود که این اماکن بیشتر در روستاها و نقاط بکر و کوهستانی ایران که عموما از چشم‌اندازهای زیبایی نیز برخوردارند، واقع شده است.

این روستاها و مناطق کشاورزی جدای از چشم‌اندازهای زیبای خود، برخوردار از پاره‌فرهنگ‌هایی نیز هستند که جهانگرد امروزی آنها را در جوامع بدوی و قاره‌های دیگر جستجو می‌کند. البته منظور از این پاره فرهنگ‌ها نه آداب به جای مانده در قبایل آفریقا، بلکه یادگار نیاکان و باورهای اجتماعی ایرانیان به ذات تقدس در محصولاتی چون گندم است.
لذا شاهد آنیم که در برخی استان‌ها چون همدان و خراسان جشن خرمن برگزار می‌شود. آئین مراسم این جشن همه ساله در بین کشاورزان روستایی خراسان در زمان برداشت محصول گندم برگزار می‌شود. مراسم فوق بیشتر در گناباد، فردوس و کاشمر به اجرا در می‌آید.

در این جشن تعدادی از ساقه‌های گندم به گرد هم پیچیده می‌شوند و به صورت یک‌دسته در می‌آیند و خوشه‌ها به حالت تعظیم رو به قبله قرار می‌گیرند.

کشاورزان هنگام درو متوجه این حالت که اصطلاحا «خوجه خدر» و «خوجه خضر» مشهور است، می‌شوند و آن را نشانه برکت محصولشان بر می‌شمرند و به شکرانه این نعمت خدادای، گوسفندی ذبح و گوشت آن را بین مستمندان تقسیم می‌کنند. کشاورزان آن قسمت از زمین را که «خواجه خضر» دارد تا پایان دور نگه می‌دارند،‌ سپس گوسفندی را چندین بار گرد آن می‌گردانند و در آن حین، ملای روستا اشعاری در مدح و ستایش خداوند می‌خواند. خون قربانی را روی خوشه‌ها ریخته و در پایان خوجه خضر را درو می‌کنند و پس از گرداندن به دور خرمن بر بالای خرمن انداخته می‌شود.

طبیعی است که برگزاری تورهای کشاورزی و روستایی می‌تواند به معرفی بخش عظیمی از توان توریسم کشاورزی و روستایی کشور کمک کند.

اکنون تابستان فرا رسیده و وقت آن است که دست‌اندرکاران و برنامه‌ریزان کشاورزی و گردشگری با ارتباط‌گیری و ارایه برنامه‌ای هدفمند و مناسب اگروتوریسم ایران را دریابند.

در این میان اگر نمونه قابل تاملی وجود داشته باشد، برگزاری جشنواره گل و گلاب در کاشان است که طی سال‌های گذشته، توریسم کاشان را با تحولاتی روبرو ساخته است.

چند سال پبش ستاد توسعه گردشگری کاشان که هماهنگ‌کننده ارگان‌های مرتبط با گردشگری در کاشان می‌باشد، به منظور توسعه سیاحتی کاشان جشنی را با عنوان گلاب گیران در این شهرستان راه‌اندازی کرد.

کاشان که با برخورداری از شهرهایی چون نیاسر و قمصر از مهمترین مناطق گلاب‌خیز جهان به شمار می‌آید، با این جشنواره توانست شمار زیادی از گردشگران خارجی را به این شهرستان جلب کند که همین عامل باعث شد تا دست‌اندکاران جشنواره این جشن را هر سال باشکوهتر از گذشته برگزار کنند.

اگر برگزاری جشنواره گل و گلاب کاشان می‌تواند منشاء تحولات گردشگری در این شهرستان بشود، پس باید پذیرفت که توسعه توریسم کشاورزی در اشل بزرگتر آن یعنی «ایران» می‌تواند هم برای توریسم و هم کشاورزی کشور دست آوردهای مثبت و ارزشمندی را در پی داشته باشد.