بارها و به دفعات عنوان شده است که ایران به لحاظ جاذبه های تاریخی و آثار باستانی، جزو ۱۰ کشور اول و از نظر جاذبه های طبیعی و اکوتوریستی نیز جزء ۵ کشور اول دنیا قرار دارد اما وقتی مقایسه ای میان کشورمان و سایر کشورهایی که بیشترین درآمد را از محل جذب گردشگر دارند، انجام می دهیم، متوجه اختلاف فاحش در کسب درآمدهای ایران از محل ورود توریست به کشورمان می شویم. در صورتی که کشورهایی که بالاترین درآمدها را از ناحیه جذب توریست دارند، به هیچ وجه صاحب جاذبه های تاریخی و طبیعی در حد ایران نیستند.


در واقع، نکته قابل تامل در زمینه علل عدم موفقیت ایران در جذب توریست را می بایست از لابه لای رقم های نجومی کسب درآمد کشورها از محل ورود توریست جستجو کرد و اینکه چرا ایران به رغم تمامی امکانات بالقوه، همچنان "اندر خم یک کوچه" باقی مانده است.
از طرفی عدم وجود زیر ساختهای کافی برای استفاده گردشگران وهمچنین کمبود امکانات مالی برای توسعه و تجهیزات مورد نیاز در صنعت توریسم و شبکه راهها و حمل و نقل و...همه و همه موجب شده تا ما از توریسم جهان سهم ناچیزی داشته و رتبه ۵۷ را در میان کشورهای جهانگردپذیر داشته باشیم و همچنین شاهد کاهش درآمد ارزی از این صنعت در اقتصاد ملی کشور باشیم.
براساس آمارهای سازمان جهانی جهانگردی (WTO) از نظر درآمد حاصل از صنعت توریسم ، کشورهای آمریکا با ۸۵ میلیارد دلار ، اسپانیا با ۵۵ میلیاد دلار ، ایتالیا با ۳۸ میلیارد دلار ، چین و انگلیس با ۳۳ میلیارد دلار و آلمان نیز با ۳۲ میلیارد دلار ، در رده های بالای جدول قرار گرفته اند .
در این میان در آمد ایران از این صنعت یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار بوده است که بطور حتم در رده های پایانی جدول قراردارد. این درحالی است که براساس برنامه سوم توسعه ایران باید تا پایان برنامه در صنعت توریسم ۱۸ میلیارد دلار درآمد کسب می کرد.
همچنین به لحاظ تعداد گردشگران ورودی نیز فرانسه با ۷۹ میلیون، اسپانیا با ۵۸ میلیون، چین با ۴۹ میلیون و ترکیه با ۱۸ میلیون رتبه های برتر را در این زمینه کسب کرده اند و آمریکا نیز به لحاظ تعداد گردشگر، پائین تر از این کشورها قرار دارد.
کارشناسان معتقدند ، عدم دارا بودن تخصص شاغلین مراکز خدمات توریستی باعث می شود گردشگران با مشکل موجه شوند. با توجه به اینکه مهم ‌ترین عنصر ارتباطی افراد زبان است و زمانی که صاحبان و افراد شاغل در مراکز خدماتی آشنایی با زبان خارجی ندارند ، قطعا نمی توانند به گردشگران خارجی خدمات مناسبی دهند.
عدم اطلاع رسانی و توزیع بروشور راهنمای سفر و مراکز اقامتی در مبادی ورودی برای گردشگرانی که با تور سفر نمی کنند ازدیگر مشکلاتی است که توریستها با آن مواجه هستند.
بر اساس آمارهای سازمان جهانی جهانگردی در سال ۲۰۰۶ تعداد ۸۴۲ میلیون جهانگرد در دنیا سفر کرده اند که این رقم بیانگر رشد ۵/۴ درصدی بوده است. این در حالی است که تعداد توریست هایی که در همین زمان به ایران وارد شده اند حدود ۷۵۰ هزار نفر بوده است.
بنابراین می توان گفت حدود یک دهم درصد از تعداد کل گردشگران جهان متعلق به ایران است و این رقم با توجه به انواع مختلف جاذبه ها و وجود یک میلیون و ۲۰۰ هزار اثر تاریخی موجود در کشور ، رقم بسیار ناچیزی است.
براساس آمارهای ارائه شده در سال ۲۰۰۷ ، از نظر رشد صنعت گردشگری، آسیا با ۹ درصد ، آفریقا با ۷ درصد ، اروپا با ۶ درصد و آمریکا با ۴ درصد از بیشترین رشد برخوردار شده اند.
همچنین از میان ۲۵ کشور برتر در صنعت توریسم، فقط ۴ کشور اسلامی مالزی ، ترکیه ، عربستان و مصر حضور دارند. این در حالی است که شرایط ایران برای جذب توریست، از هر جهت مناسب تر از این کشورها است اما تا کنون نتوانسته سهم قابل قبولی از درآمدهای صنعت گردشگری را در خاورمیانه از آن خود کند.
از سوی دیگر، ۱۰ درصد توریست دنیا متعلق به گردشگران کشورهای اسلامی است و ۴/۶ درصد از کل گردشگران دنیا متعلق به گردشگران این چهار کشور اسلامی است و ۶/۳ درصد نیز مربوط به سایر کشورهای اسلامی است.
طبق پیش بینی سازمان جهانی جهانگردی تا سال ۲۰۲۰ میلادی تعداد جهانگردان دنیا به رقمی بیش از ۶/۱ میلیارد نفر خواهد رسید و بیش از ۵۰ درصد معضل اشتغال در کشورهای در حال توسعه از طریق توسعه این صنعت قابل حل است . اما اینکه سهم ایران از این صنعت پر درآمد و اشتغالزا چقدرخواهد بود ؛ مشخص نیست.
متاسفانه کشور ما علاوه بر اینکه در جذب توریست علاقمند به آثار تاریخی موفق نبوده، بلکه در زمینه طبیعت گردی به عنوان یکی از شاخه های صنعت گردشگری نیز موفق نبوده است. به طوری که بر اساس آخرین آمارهای سازمان جهانی جهانگردی ۵۰ درصد گردشگران دنیا طبیعت گرد هستند این درحالی است که در ایران این نوع گردشگران به ۲ درصد نیز نمی رسد.
تقی آقایی، کارشناس ارشد جهانگردی در این زمینه می گوید: در ایران به تازگی اقدامات اولیه در جهت برگزاری تورهای اکوتوریستی صورت گرفته اما آمادگی و زیرساختهای لازم در این زمینه هنوز فراهم نشده به همین دلیل با استقبال از سوی مردم نیز مواجه نشده است...
کارشناس ارشد سازمان مدیریت و برنامه ریزی نیز، الگو برداری ایران از کشورهایی که در چند سال اخیر در صنعت توریست به موفقیت دست پیدا کرده اند مانند مالزی ، ترکیه و دبی را ضروری دانسته و می گوید: ارائه طرحهای زودگذربه هیچ وجه نمی تواند باعث پیشرفت ایران در این صنعت شود بلکه قبل از این اقدام ها باید زیر ساختهای مورد نیاز ورود گردشگران در کشور مهیا شود.
ذوالفقاری می افزاید: تا هنگامی که از سوی مسئولان ، صنعت توریسم در ایران به عنوان منبع درآمد تلقی نشود و همچنین فرهنگ سازی نیز صورت نگیرد، گردشگری رونق پیدا نمی کند.
کارشناس ارشد توریسم سازمان مدیریت و برنامه ریزی تاکید می کند: به منظور اجرایی شدن سند چشم انداز ۲۰ ساله و دست یافتن به ۲۰ میلیون گردشگری باید نیاز، کمبود و مشکلات هر استان جداگانه بررسی و مشخص شود و پس از آن برنامه ریزیهای لازم برای رفع آنها صورت گیرد.
وی به نقش مهم تبلیغات در توسعه صنعت توریسم اشاره کرده و می گوید: تبلیغات و معرفی جاذبه ها و آثار تاریخی ایران در کشورهای دیگر یکی از اقدامات مهمی است که می تواند تاثیر زیادی درجذب و ورود گردشگر خارجی به کشور ایفا کند.
از سوی دیگر، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی، برگزاری تور، دعوت از نخبگان، هنرپیشه های معروف دنیا و ۲۵۰ سفیر و دیپلمات را از مهمترین برنامه های هفته گردشگری عنوان می کند و می گوید: برگزاری تورهای آشنا سازی، راه اندازی دفاتر اطلاع رسانی در ۱۰ کشور از جمله برنامه هایی است که در سال جاری به منظور رونق گردشگری اجرایی می شود.
اما واقعیت این است که دعوت از هنرپیشگان و بازدید رایگان از موزه ها و اماکن تاریخی ، برگزاری تور و ارائه تخفیف، تنها برای یک هفته و دیگر مراسم نمادین، نمی تواند مشکلات صنعت توریسم در کشورمان را مرتفع کند. بلکه آنچه مهم است، ارائه طرحها و برنامه های قابل اجرا در جهت رونق دادن به گردشگری داخلی و خارجی است که این موضوع نیز نیازمند عزم ملی در مدیریت گردشگری کشور است